اشترانکوه، نامی که تداعیکننده زیباییهای بکر و عظمت کوهستان است، نه یک قله منفرد، بلکه رشتهکوهی باشکوه در قلب زاگرس مادر است. این رشتهکوه که در شرق استان لرستان و در حوزه شهرستانهای دورود، ازنا و الیگودرز جای گرفته، با هیبت و زیبایی بینظیرش، به “آلپ ایران” شهرت یافته است. نام “اشترانکوه” که به معنای “کوه شترها” است، به دلیل وجود قلههای متعدد و پیوسته آن است که همچون کوهانهای شتر، در کنار هم قرار گرفتهاند. این رشتهکوه تقریباً از جنوب و جنوب شرقی دورود آغاز شده و تا غرب الیگودرز و ازنا امتداد مییابد و مساحتی حدود 106,607 هکتار را در بر میگیرد. در این مقاله همراه زاگرس گردی باشید.
صعود به اشترانکوه: چالشها و بهترین زمان
قله سن بران در اشترانکوه، بلندترین نقطه این رشتهکوه و یکی از مقاصد اصلی کوهنوردان است. با این حال، باید به خاطر داشت که اشترانکوه زمستانهای بسیار سختی دارد و صعود در این فصل، عملاً نوعی خودکشی محسوب میشود. بهترین و امنترین زمان برای صعود به اشترانکوه، اواسط تابستان است؛ فصلی که طبیعت سخاوتمندانه خود را به روی کوهنوردان میگشاید. هر تیمی که قصد صعود به قلل اشترانکوه (مانند سن بران و گل گل) را دارد، باید حتماً پیش از آن تمرینات و صعودهای آمادگی لازم را انجام دهد. همچنین، تیمهایی که از شهرهای دور میآیند، باید برای ۳ تا ۴ روز برنامه غذایی مناسب تدارک ببینند.
جاذبههای طبیعی اشترانکوه
اشترانکوه گنجینهای از پدیدههای طبیعی بیهمتاست که هر بینندهای را مسحور خود میکند:
- دریاچه گهر؛ نگین اشترانکوه: این دریاچه فیروزهای که به “نگین اشترانکوه” معروف است، در جنوب شرق دورود واقع شده و از دو دریاچه به نامهای “گهر کله” و “گهر کره” تشکیل شده است. گهر بزرگتر با طولی حدود 1800 متر و عرضی 400 متر و گهر کوچک با مساحتی در حدود 5 هکتار، عمقی متغیر بین 4 تا 28 متر دارند. عدم دسترسی ماشینرو به این دریاچه، بکر بودن و زیبایی طبیعی آن را دوچندان کرده است.
- چاه آب سیراب تبیان: این چاه آب که نامش را از روستای زیبای مجاورش گرفته، در اوایل بهار به ناگاه میجوشد و در اوایل پاییز به طور ناگهانی خشک میشود. زمینشناسان علت این پدیده را ذوب شدن برفها و یخچالهای اشترانکوه میدانند که جلوهای خاص به این منطقه میبخشد.
- تونل برفی ازنا: این تونل طبیعی و شگفتانگیز که در شهرستان ازنا و روستای دره تخت قرار دارد، حتی در بهار، تابستان و پاییز نیز پابرجا میماند و یکی از منحصر به فردترین نقاط اشترانکوه به شمار میرود.
قلل و ارتفاعات اشترانکوه
اشترانکوه بهشت کوهنوردان است و با قلل بیشماری که هم از نظر فنی و هم طبیعی کمنظیر هستند، به یکی از مهمترین سایتهای کوهنوردی خاورمیانه تبدیل شده است. از مهمترین قلههای آن میتوان به کولهجنو، چال میشان، گل گهر، پیارو دره تخت، ازنادر، فیالسون، گل گل، سن بران، لگه، پیاره کمندان، سوزنی مهرجمال، سراب شاه تخت و کوله لایو اشاره کرد.
سن بران با ارتفاع 4150 متر، بلندترین قله اشترانکوه است. با این حال، سختترین قلل برای صعود، لزوماً بلندترینها نیستند، بلکه فنیترینها هستند. قله کول جنو، به عنوان دومین قله فنی ایران برای صعود، در همین رشتهکوه قرار دارد. اشترانکوه دارای هشت قله با ارتفاع بالای 4000 متر است که علت نامگذاری آن نیز همین هشت قله است. لازم به ذکر است که زمستانهای اشترانکوه بسیار سخت و صعود زمستانه در این منطقه عملاً نوعی خودکشی محسوب میشود؛ بهترین زمان برای صعود به اشترانکوه اواسط تابستان است.
کول جنو: رشتهکوهی پر رمز و راز
کول جنو، این خطالراس کمنظیر و پرفراز و نشیب، مرز طبیعی استانهای لرستان و چهارمحال و بختیاری را شکل میدهد. این رشتهکوه با طبیعت بکر و چشماندازهای خیرهکننده، مقصدی ایدهآل برای کوهنوردان حرفهای و علاقهمندان به طبیعتگردی است. صعود به این منطقه تجربهای یگانه از مواجهه با زیباییهای وحشی زاگرس را به ارمغان میآورد.
چالشها و جاذبههای کول جنو
مسیرهای کول جنو اغلب سنگی و نیازمند تجهیزات مناسب کوهنوردی هستند. این منطقه به دلیل وجود یخچالهای طبیعی و برفچالها حتی در فصول گرم سال، چالشهای خاص خود را دارد. با این حال، مناظر پانورامیک از فراز قلهها و فرصت تماشای حیات وحش منطقه، سختی مسیر را جبران میکند.
بهترین زمان صعود به کول جنو
با توجه به شرایط جوی و برفگیر بودن این رشتهکوه، بهترین زمان برای صعود به کول جنو از اواخر بهار تا اوایل پاییز است. در این فصول، آبوهوا معتدلتر بوده و دسترسی به مسیرها ایمنتر است. همواره توصیه میشود پیش از اقدام به صعود، از وضعیت آبوهوا اطمینان حاصل کرده و با راهنمایان محلی مشورت کنید.
پوشش گیاهی و جانوری غنی
کول جنو زیستگاهی غنی برای انواع گونههای گیاهی و جانوری زاگرس است. از گیاهان دارویی کمیاب گرفته تا درختان بلوط و بنه که چشماندازهای سرسبزی را پدید آوردهاند. قوچ و میش وحشی، کل و بز کوهی، و پرندگان شکاری نظیر عقاب و کرکس نیز از جمله ساکنان این منطقه بکر هستند.
اهمیت حفاظت از کول جنوبا توجه به ارزشهای طبیعی و زیستمحیطی فراوان، حفاظت از کول جنو امری حیاتی است. این منطقه به عنوان بخشی از اکوسیستم زاگرس، نیازمند توجه و مراقبت ویژه برای حفظ تنوع زیستی و جلوگیری از تخریب محیطزیست است. رعایت اصول طبیعتگردی مسئولانه، وظیفه هر بازدیدکننده است.
یخچالها، رودها و پوشش گیاهی و جانوری
در درهها و میان کوههای اشترانکوه، یخچالهای طبیعی مهمی نظیر چال کبود، چال میشان، چال فیالسون، چال شاه تخت، چال پیارو و چال همایون شکل گرفتهاند که بومیان منطقه به آنها “چال” میگویند.
این رشتهکوه، سرچشمه تعداد زیادی چشمه، رود و آبشار است که از مهمترین آنها میتوان به مهره زرین، ماربره، گهررود، دره دایی و دره دزدان اشاره کرد.
پوشش گیاهی اشترانکوه نیز بسیار غنی است. تمام کوهها، دشتها و برکههای آن پوشیده از درختان و گیاهانی نظیر بلوط، بنه، انجیر وحشی، گلابی وحشی، آلبالوی وحشی، تمشک، زالزالک و… هستند. در بالای دریاچه گهر بزرگ یک جنگل نسبتاً بزرگ وجود دارد و زیر دریاچه کوچک نیز پوشش گیاهی مناسبی به چشم میخورد. همچنین، گیاهان دارویی فراوانی از جمله آویشن، کما، جاشیر و انواع گون به وفور یافت میشود. در اطراف دریاچه گهر نیز، گلهای لاله واژگون و شقایق زیبایی خاصی به طبیعت میبخشند.
همین تنوع زیستی، اشترانکوه را به زیستگاهی غنی برای انواع حیوانات تبدیل کرده است.
رودها و چشمه چشمههای اشترانکوه
در رشته کوه اشترانکوه تعداد زیادی چشمه، رود و آبشار سرچشمه میگیرد، که میتوان به مهره زرین، ماربره، گهررود، دره دایى و دره دزدان اشاره کرد.
پوشش گیاهی اشترانکوه
تمام کوهها، دشتها و برکههای اشترانکوه پوشیده از بلوط، بنه، انجیر وحشی، گلابی وحشی، آلبالوی وحشی، تمشک، زالزالک و… است. در بالای دریاچه بزرگ گهر یک جنگل نسبتاً بزرگ وجود دارد، زیر دریاچهی کوچک هم پوشش گیاهی مناسبی وجود دارد. همچنین گیاهان دارویی از جمله اویشن، کما، جاشیر و وانواع گون به وفور یافت میشود. همچنین اطراف دریاچهی گهر گلهای لالهی واژگون و شقایق روی تن دشت پاشیده شدهاند.
پوشش جانوری اشترانکوه
رشتهکوه اشترانکوه از سال 1340 به دلیل وجود گونههای جانوری زیاد در این منطقه به عنوان یک منطقهی حفاظت شده اعلام شد و هرگونه شکار در این منطقه ممنوع شد. در این منطقه پلنگ آسیایی، خرس قهوهای، کل، بز، قوچ وحشی، گربهی وحشی، کفتار، گرگ، روباه، گورکن، سمور سنگی، قاقم، روباه، سنجاب، گراز، خفاش نعل اسبی میباشد. همچنین این منطقه زیستگاه پرندگانی مثل، کبک، عقاب، کرکس، سهره، دارکوب، چلچله، جغد کوهی، چک چکم میباشد. همچنین در مناطق آبی آن به خصوص دریاچهی گهر قزل آلای رنگین کمان، سیاه ماهی و دوزیستانی مثل لاکپشت برکهای فراوان است.
راهنمای صعود به اشترانکوه: از تدارکات تا قله
اگر قصد صعود به قلل اشترانکوه، از جمله سن بران و گل گل را دارید، برنامهریزی دقیق و آمادگی کامل از اهمیت بالایی برخوردار است. تیمهایی که از شهرهای دور یا استانهای دیگر میآیند، بهتر است برای یک برنامه ۳ تا ۴ روزه غذایی تدارک ببینند.
مسیر دسترسی به منطقه
پس از آمادگی و برنامهریزی کامل، باید به یکی از شهرستانهای دورود یا ازنا سفر کنید. هر دو شهرستان دارای ایستگاه راهآهن هستند و بسته به مسیر انتخابی شما، میتوانید به یکی از آنها برسید. سپس، باید به سمت روستای تیون حرکت کنید که نقطه آغاز کوهنوردی است. این روستا در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری از دورود و ۱۵ کیلومتری از ازنا قرار دارد و جاده آن به وضوح از مسیر اصلی مشخص است. روستای تیون بین دو شهرستان دورود و ازنا واقع شده است.
آغاز کوهنوردی و پناهگاه گل گل
بعد از رسیدن به روستای تیون، برای آمادهسازی نهایی به سمت قرارگاه مستقر در روستا رفته و مهیای حرکت میشویم. برای تیمهایی که بار زیادی دارند، امکان کرایه الاغ و قاطر در روستا برای حمل بار فراهم است.
بهترین زمان حرکت از روستا در فصول غیر زمستان، حدود ساعت ۲ یا ۳ بعدازظهر است. مسیر به صورت پاکوب بوده و باید از تپههای ماهوری پشت سر هم عبور کرد. در طول مسیر، جویهای آب نیز برای تامین نیاز شما وجود دارد.
پس از حدود ۳ تا ۴ ساعت کوهنوردی منظم، به پناهگاه سنگی چشمه گل گل در ارتفاع ۲۷۵۰ متری میرسید. وجود یک چشمه بسیار سرد در نزدیکی این پناهگاه، خستگی راه را از تن کوهنوردان بیرون میکند. این پناهگاه ظرفیت حدود ۳۰ نفر را دارد. همچنین، پناهگاه کوچکتر و قدیمیتری نیز در کنار آن وجود دارد که قابل استفاده است.
شبمانی و ادامه صعود به قلل
حالا زمان تصمیمگیری برای شبمانی در پناهگاه یا ادامه حرکت به سوی جانپناه چال کبود است. توصیه میشود برای همهوایی، یک شب در پناهگاه گل گل شبمانی داشته باشید. لازم به ذکر است که تا جانپناه چال کبود و مسیر آن تا قله، آبی وجود ندارد.
صبح زود، حدود ساعت ۶، به سمت چال کبود حرکت کرده و از مسیر پاکوب و مشخص به سوی آن میرویم. حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه پس از آغاز حرکت، به یک شیب تند و نفسگیر به نام “گردنه ماهی” میرسید. این شیب، پایان آن به ابتدای چال کبود میرسد و حدود ۲ ساعت حرکت بر روی این گردنه به طول میانجامد.
بعد از عبور از گردنه ماهی، وارد دره قوسیشکل چال کبود در ارتفاع ۳۶۰۰ متری میشویم که ابهت و عظمت کوه و یخچالهای آن بیش از پیش خودنمایی میکند. در چال کبود، یک جانپناه نارنجیرنگ با ظرفیت ۱۰ تا ۱۵ نفر وجود دارد.
پس از کمی استراحت، برداشتن وسایل ضروری و کوله حمله، آماده صعود به قله میشویم. در این نقطه، مسیر به دو بخش تقسیم میشود: از سمت راست جانپناه، مسیر قله گل گل و از سمت چپ آن، مسیر قله سن بران است. هر دو قله دارای مسیرهای سنگلاخی هستند که نیاز به دقت و تجربه کافی دارد.
مسیر بازگشت و نکات ایمنی
پس از صعود، از همین مسیرها باید با احتیاط کامل به سمت پایین حرکت کرد تا ابتدا به چال کبود و از آنجا به پناهگاه چشمه گل گل و نهایتاً به روستای تیون برسید.
دوستانی که قصد دارند پس از صعود به قلهها، به سمت دریاچه گهر بروند، باید از قیفی که بین دو قله قرار دارد، به سمت دریاچه حرکت کنند. معمولاً این مسیر از قله گل گل نزدیکتر است. پس از صعود به قله، به سمت قیف و از مسیر خطالراس حرکت کنید.
در زمان فرود از این قیف، باید کاملاً مراقب بود؛ چرا که مسیر کاملاً برفی یا شناسکی است. این قیف در بیشتر فصول دارای برف است و حرکت روی آن نیاز به وسایل فنی مانند کرامپون، کلنگ و طناب دارد. در غیر این صورت، فرود از این مسیر بسیار خطرناک خواهد بود. بخشهایی از مسیر قیف با سیمبکسل مشخص شده است. بهترین زمان برای فرود از این قیف، فصلهای گرم سال است.
پایان
اگر سودای صعود به اشترانکوه، این نگین درخشان زاگرس را در سر دارید، همراهی با یک گروه کوهنوردی حرفهای و باتجربه نه تنها ضامن ایمنی شماست، بلکه تجربهای فراموشنشدنی و پربار را برایتان رقم خواهد زد. اشترانکوه با قلههای سرفراز، یخچالهای دائمی و مسیرهای متنوع، نیازمند آمادگی جسمانی و دانش فنی کوهنوردی است.
پیشنهاد ما برای یک صعود مطمئن و خاطرهانگیز، همکاری با شرکت زاگرس گردی است. این شرکت به طور متناوب و برنامهریزیشده، گروههای صعودکننده به اشترانکوه و دیگر نقاط دیدنی زاگرس را تشکیل میدهد. شما میتوانید با مراجعه به وبسایت زاگرس گردی، از برنامههای آتی صعود، تاریخها، جزئیات مسیر و سطح دشواری هر برنامه مطلع شوید و برای شرکت در آنها ثبتنام کنید. بهرهمندی از راهنمایی مربیان باتجربه و تجهیزات مناسب، صعود شما را لذتبخشتر و ایمنتر خواهد کرد.
